Nie zapomnij nakarmić gołębi. Dziennik z Gazy - autor nieznany

 

Wydawnictwo Znak Liternova, Moja ocena 6/6
Skończyłam czytać, płakać i zastanawiam się, co ja mam napisać o tej ksiażce. 
Są takie książki, o których niezaleznie, co się napisze, będzie nie tak.
Są też książki, które nie próbują niczego tłumaczyć, a mimo to mówią więcej niż tomy analiz. Nie zapomnij nakarmić gołębi. Dziennik z Gazy należy właśnie do tej kategorii. To zapis pozbawiony nazwisk i deklaracji, a przez to boleśnie prawdziwy. Anonimowy autor nie występuje w roli reportera, historyka ani komentatora wydarzeń. Jest po prostu człowiekiem — jednym z wielu — który pewnego dnia obudził się w świecie, który przestał istnieć. 
Ten osobisty dziennik, udostępniony polskim czytelnikom w mistrzowskim przekładzie Agnieszki Rasmus-Zgorzelskiej, to niezwykle przejmujące świadectwo życia w Gazie. To życie jest  widziane od środka, oczami jej mieszkańca, zwyczajnego mężczyzny z planami na przyszłość, drobnymi przyjemnościami, marzeniami, bliskimi i pragnieniem spokoju. To człówiek taki jak my. I to poraża najbardziej. Na jego miejscu może w każdej chwili znależć się każdy z nas. Sytuacja wokół nas, na świecie jest coraz bardziej niebezpieczna, niepewna. Robi się naprawdę strasznie, a lektura Dziennika jeszcze bardziej mi to uświadomiła. Doceniłam, jakim szczęściem jest życie tu i teraz w miarę bezpiecznej Europie. Tłumaczenie jeszcze bardziej oddaje grozę przeżyć bohatera ponieważ jest  proste i szorstkie. Mam wrażenie, iż tłumaczka zrobiła wszystko żeby oddać wiernie oryginał, nie wygładzała emocji. Dzięki temu emocje, uczucia mogą  wybrzmieć w całej surowości. 
W tej książce próżno szukać geopolitycznych wyjaśnień czy prób wskazania winnych. Nie pojawiają się nazwy stron konfliktu, nie ma tu analiz, statystyk ani języka organizacji międzynarodowych. Autor nie opisuje wojny jako zjawiska politycznego, lecz jako doświadczenie cielesne i psychiczne: nieustanny strach, głód, zmęczenie, poczucie wykorzenienia. To narracja poszarpana, prowadzona niespiesznie, zrywami — jakby pisana między jednym nalotem a kolejną próbą złapania sygnału. Opowieść człowieka, który kocha koty i troszczy się o nie nawet wtedy, gdy wszystko inne się rozpada. 
Książkę otwiera cytat z Mahmuda Darwisza:
„Robiąc sobie śniadanie, pomyśl o innych. (Nie zapomnij nakarmić gołębi)”.
Ten wers staje się kluczem do całego dziennika. W świecie, w którym codzienność została sprowadzona do walki o przetrwanie. 
Niedziela, 7 października 2023 roku. Dzień, który miał być zwyczajny. Autor planuje tenis, wizytę u lekarza. Nic nie zapowiada katastrofy. A potem wojna wybucha nagle, brutalnie, bez zapowiedzi, przewracając życie do góry nogami. Wraz z siostrą zabiera koty i ucieka przed bombardowaniami, aż trafiają do ciasnego pokoju w i tak już przepełnionym mieszkaniu. Ta scena mówi więcej niż najbardziej dosadne opisy przemocy. 
Pisanie dziennika staje się sposobem na zachowanie resztek normalności, na odmierzanie czasu w rzeczywistości, w której dni zlewają się w jeden ciąg alarmów, wybuchów i czekania. Autor zapisuje wędrówki przez dzielnice obrócone w pył w poszukiwaniu leków, jedzenia i wody. Opisuje próby kontaktu z rodziną i przyjaciółmi, utrudnione przez brak prądu i nieustannie zrywający się internet. Notuje naukę funkcjonowania w warunkach, które odbierają godność, a mimo to nie są w stanie odebrać wrażliwości. 
Z czasem dociera do niego, że to nie jest chwilowy kryzys. Że wojna się przeciąga. Że pieniędzy ubywa. Że z coraz większa ilością osób nie da się już skontaktować. Strasznie się to czytało. 
Dziennik publikowany był w pierwszych miesiącach wojny na łamach Guardiana, co nadaje mu dodatkowy wymiar: to świadectwo pisane na bieżąco, bez wiedzy o tym, jak i czy ta historia się skończy. I właśnie dlatego jest tak uniwersalne. To nie tylko opowieść o Gazie, ale o wojnie jako takiej — widzianej z perspektywy jednego z miliona maleńkich trybików - ludzi.
Nie zapomnij nakarmić gołębi nie daje ukojenia ani prostych odpowiedzi. Zostawia czytelnika z ogromnym ciężarem — ale też z poczuciem, że przez chwilę udało się zobaczyć świat cudzymi oczami. I że czasem właśnie tyle wystarczy, by coś w nas pękło, a coś innego — może empatia — zaczęło się odbudowywać. Straszne, poruszające i bardzo potrzebne.

 

Rozpacz - Klaudia Muniak

 

Wydawnictwo IV Strona, Moja ocena 5,5/6
Rozpacz to powieść, która nie daje się łatwo odłożyć na bok. Tak, jak poprzednie książki autorki, Rozpacz wciąga powoli, niemal niepostrzeżenie, by po chwili zacisnąć się na czytelniku jak obręcz. Po prostu kolejna świetna książka Klaudii Muniak. W ogóle nie jestem zdziwiona. 
Tym razem to historia o miłości, która miała leczyć, a zaczęła niszczyć, o milczeniu cięższym niż krzyk oraz o granicach, których nie powinno się przekraczać i o tym, że nie zawsze cel uświęca środki. 
Mamy wspaniały dom, wręcz luksusową rezydencję, pozornie idealną rodzinę i opiekunkę. To własnie ona stopniowo odkrywa, że pod wypolerowaną, luksusową powierzchnią kryje się coś głęboko niepokojącego. Autorka bardzo sprawnie operuje kontrastem – ciepło, bezpieczeństwo i dostatek zderzają się tu z chłodem emocjonalnym, faworyzowaniem jednego dziecka kosztem drugiego oraz z tajemnicą, o której nikt nie chce mówić. Trzyletnia Rozalka staje się centrum świata rodziców, podczas gdy starszy Tymon znika. Każde dziecko traktowane jest inaczej. Jest dziecko lepsze i gorsze. I to okazuje się wg. mnie najbardziej poruszającym elementem całej historii. A to dopiero początek.
Drugą, równie istotną osią fabuły jest historia Kingi Urbaniak, matki która straciła dziecko. Jej rozpacz jest jakby siłą napędową zdarzeń, czymś niemal namacalnym, co nas oblepia, otacza i przeraża. Muniak pokazuje żałobę jako stan destrukcyjny, wypaczający osąd i moralność. Mamy też nagłą śmierć, którą zainteresuje się bystra miejscowa dziennikarka Wiktoria Błońska. To postać wyrazista, konsekwentna i ludzka. Bardzo ją polubiłam mimo, iż jest ona daleka od papierowego ideału reporterki. A może właśnie dlatego ją polubiłam... Więcej o Wiktorii dowiecie się z lektury tej niezwykle ciekawej i poruszającej książki. Warto poznać obie, Rozpacz i dziennikarkę śledczą Wiktorię. 
W ogóle w Rozpaczy prym wiodą kobiety, i to kobiety niezwykłe. Dodatkowo bowiem mamy Sonię Gralewicz, przyjaciółkę denatki. Wspólne dochodzenie obu kobiet, Wiktorii i Sonii, nadaje powieści dynamiki i głębi psychologicznej. Dzięki temu Rozpacz nie jest jedynie thrillerem czy kryminałem, lecz także opowieścią o przyjaźni, lojalności i potrzebie domknięcia przeszłych ran. 
Na szczególną uwagę zasługuje atmosfera książki. Autorka buduje ją konsekwentnie – poprzez niedopowiedzenia, sugestywne opisy i stopniowe odkrywanie kolejnych warstw tajemnicy. Tajemnice, u Muniak sa zawsze, jak cebula - zdejmujemy je warstwa po warstwie. Tym razem mamy zmowę milczenia, elementy mocno niepokojącego thrillera psychologicznego, świat, w którym prawda nie jest wartością oczywistą i wiele innych ciekawych elementów. Autorka włożyła do Rozpaczy wiele. Nie każdy pisarz dałby sobie z tym radę. Klaudii Muniak to się świetnie udało i wcale nie jestem zdziwiona. Znam jej poprzednie książki i gorąco zachęcam do ich lektury. 
Rozpacz to książka bardzo wymagająca emocjonalnie, chociaż okłądka i blurb nie zapowiadają tego. Nie dajcie się zwieźć. Muniak i Rozpacz dadzą wam popalić, noc zarwana, a wasze myśli długo będę przy tej historii. Lektura jest wymagająca, ale jednocześnie bardzo satysfakcjonująca. 
Fabuła i autorka zadają trudne pytania, np. jak daleko można się posunąć w imię miłości? Czy każdą stratę da się unieść, nie krzywdząc innych? I co dzieje się z prawdą tam, gdzie wszyscy postanawiają milczeć? Klaudia Muniak udowadnia, że potrafi pisać historie mroczne, wielowymiarowe i długo tkwiące w myślach czytelnika. To powieść, po której trudno przejść obojętnie – bo w tej historii od początku zaczyna mówić rozpacz. Zdecydowanie polecam.

 

Wielka księga kuchni japońskiej. Poznaj, zorientuj się i do dzieła! - Sachiyo Harada

 

Wydawnictwo Marginesy, Moja ocena 6/6
Od lat jestem wielbicielką wszystkiego, co związane z Japonią. Dotyczy to także jej kultury, estetyki, filozofii, codzienności i oczywiście kuchni. Nic więc dziwnego, iż sięgnęłam z radością, ale i ciekawością po Wielką księgę kuchni japońskiej. Moje oczekiwania były duże. Kuchnia japońska doczekała się już wielu publikacji, jednak nie każda potrafi połączyć autentyczność, rzetelną wiedzę i przystępność dla domowego kucharza. Książka Sachiyo Harady robi to w sposób perfekcyjny. 
Już sam podtytuł – Poznaj, zorientuj się i do dzieła! – bardzo trafnie oddaje charakter tej publikacji. To nie jest jedynie zbiór przepisów, ale kompleksowy przewodnik po świecie japońskiego gotowania. Ten przewodnik jest zaprojektowany tak, aby czytelnik naprawdę zrozumiał, dlaczego w kuchni japońskiej robi się rzeczy w określony sposób. Autorka prowadzi nas krok po kroku: od podstawowych informacji o składnikach i technikach, aż po bardziej zaawansowane metody, znane dotąd głównie z profesjonalnych restauracji. 
Książka zawiera 100 przepisów, które zostały dobrane tak, by odpowiadały każdemu poziomowi zaawansowania – od osób stawiających pierwsze kroki w kuchni japońskiej, po tych, którzy gotują ją od lat i chcą pogłębić swoją wiedzę. Ogromnym atutem jest to, że Harada nie upraszcza kuchni japońskiej na siłę, ale jednocześnie nie onieśmiela. Tłumaczy techniki takie jak precyzyjne krojenie warzyw, zawijanie omletu tamagoyaki, peklowanie ryb metodą kobujime czy szybkie obsmażanie tataki, dzięki czemu nawet skomplikowane procesy stają się zrozumiałe i osiągalne w domowych warunkach. 
Szczególnie cenne są rozdziały poświęcone składnikom – ryżowi, tofu, makaronowi, octom, grzybom i wodorostom. Autorka wyjaśnia różnice między poszczególnymi rodzajami produktów, podpowiada, jak je wybierać i przechowywać, a także jak wydobyć z nich pełnię smaku, w tym tak kluczowe dla kuchni japońskiej umami. Dla mnie, jako miłośniczki Japonii, było to niezwykle satysfakcjonujące. Widać tu ogromny szacunek do tradycji i filozofii jedzenia. 
Część stricte kulinarna to prawdziwa uczta wyobraźni i apetytu. Od klarownego, esencjonalnego dashi, które stanowi fundament japońskiej kuchni, przez rozgrzewającą zupę tonjiru z białą rzodkwią i mieszanką siedmiu przypraw, aż po delikatne sashimi z przegrzebków – każdy przepis jest opisany jasno, logicznie i z dbałością o detale. Ogromną radość sprawia też możliwość przygotowania bardziej „domowych” dań, takich jak cudowne okonomiyaki, którego nazwa – „to, co lubisz” – idealnie oddaje swobodę i radość gotowania. 
Nie zabrakło również propozycji, które są mnie znane zwyczajnemu konsumentowi. Chodzi m.in. o aromatyczne yakitori czy bardzo ciekawy deser ichigo daifuku. Są to miękkie ciasteczka z kleistej mąki ryżowej, zielonej herbaty, słodkiej pasty z czerwonej fasoli i truskawki. 
Wielka księga kuchni japońskiej to pozycja kompletna, merytoryczna i inspirująca. Idealna zarówno dla pasjonatów Japonii, takich jak ja, jak i dla osób, które dopiero odkrywają jej smaki. To książka, która uczy, zachęca do eksperymentów i daje poczucie, że autentyczna kuchnia japońska jest naprawdę na wyciągnięcie ręki. Z czystym sumieniem mogę powiedzieć: to idealna propozycja dla tych, którzy chcą gotować japońskie potrawy jak profesjonalny szef kuchni – ale z sercem i ciekawością świata.

Zapraszam na moje konto na Instagramie (klik) 

 

 

Na skraju wielkiego lasu - Leo Vardiashvili

 

Wydawnictwo Marginesy, Moja ocena 5/6
Na skraju wielkiego lasu to poruszająca i mądra powieść o pamięci, stracie i poszukiwaniu własnych korzeni. Leo Vardiashvili opowiada historię rodziny rozbitej przez historię i emigrację, ale robi to w sposób spokojny, uważny i bardzo ludzki. To książka, która zostaje w czytelniku na długo po zamknięciu ostatniej strony. 
Głównym bohaterem jest Saba, który jako małe dziecko ucieka z postsowieckiej Gruzji do Anglii. Ucieka razem z ojcem i starszym bratem. Jest to ucieczka przed biedą, chaosem i zagrożeniem. Nowe miejsce na ziemi daje im fizyczne bezpieczeństwo, ale nie przynosi spokoju wewnętrznego. Trauma, wspomnienia i poczucie wykorzenienia towarzyszą im przez kolejne lata. Każdy z bohaterów inaczej radzi sobie z przeszłością, ale żaden nie potrafi się od niej naprawdę uwolnić. 
Po latach ojciec, rozdarty tęsknotą za krajem, którego już właściwie nie ma, decyduje się wrócić do Gruzji. Ta decyzja staje się początkiem właściwej akcji powieści. Gdy kontakt z nim nagle się urywa, a jedynym śladem pozostaje tajemnicza wiadomość, Saba postanawia wyruszyć jego śladem. W ten sposób rozpoczyna się podróż w sensie fizycznym, ale i podróż w głąb rodzinnej historii i własnej tożsamości. 
Jednym z największych atutów książki jest sposób, w jaki autor pokazuje pamięć. Gruzja, do której wraca Saba, nie jest miejscem z pocztówki ani romantycznym wspomnieniem z dzieciństwa. To kraj okrutny, poraniony, pełen duchów przeszłości, które widać na każdym kroku. Miasta, ulice i ludzie niosą ślady wojen, przemocy i niesprawiedliwości. Vardiashvili bardzo sugestywnie pokazuje, że historia nie znika – ona zostaje w murach, w języku, w relacjach między ludźmi. 
Język powieści jest pełen emocji. Autor nie używa skomplikowanych metafor, a mimo to potrafi opisać bardzo złożone uczucia: żal po stracie, gniew, bezsilność, ale też czułość i potrzebę bliskości. Dzięki temu książkę czyta się wspaniale. Czytelnik łatwo może wczuć się w sytuację Saby.
Na skraju wielkiego lasu to opowieść o tym, jak trudno jest żyć pomiędzy dwoma światami. Anglia daje bohaterom nowe życie, ale nie zastępuje utraconego domu. Gruzja z kolei jest miejscem bolesnym, pełnym wspomnień, których nie da się cofnąć. Ta podwójna tożsamość, poczucie bycia „pomiędzy”, została w książce pokazana bardzo wiarygodnie. 
To nie jest książka akcji, ani lekka lektura na jeden wieczór. Wymaga skupienia i otwartości na trudne tematy. Jednocześnie daje coś bardzo cennego: zrozumienie, że pamięć – nawet bolesna – jest ważna, a konfrontacja z przeszłością może być jedyną drogą do wewnętrznego spokoju. 
Na skraju wielkiego lasu to piękna, smutna i potrzebna powieść o rodzinie, emigracji i próbie ocalenia tego, co zostało zapomniane lub wyparte. Polecam ją każdemu, kto lubi literaturę opartą na emocjach i prawdziwych ludzkich doświadczeniach. To książka, która uczy empatii i zostawia po sobie cichy, ale mocny ślad.

 Zapraszam na moje konto na Instagramie (klik)

Wyspa dnia poprzedniego - Umberto Eco

 

Wydawnictwo Noir sur Blanc, Moja ocena 6/6
Wyspa dnia poprzedniego to jedna z bardziej wymagających, ale jednocześnie bardzo ciekawych powieści Umberto Eco. Autor znany jest z łączenia literatury przygodowej z filozofią, historią i refleksją nad człowiekiem tak w ogóle. Tak jest również w tej książce. Nie jest to książka łatwa i nie ukrywam, lektura w moim przypadku trwała długo. Warto jednak zadać sobie nawet sporo trudu. 
Tym razem Eco zaprasza czytelnika do świata XVII wieku, pełnego naukowych sporów, religijnych wątpliwości i marzeń o odkryciu prawdy absolutnej. 
Głównym bohaterem powieści jest Roberto de la Grive, młody szlachcic z Piemontu. Bierze on udział w tajnej misji związanej z jednym z największych problemów naukowych swoich czasów – wyznaczeniem długości geograficznej. Od rozwiązania tego zagadnienia zależała potęga państw europejskich, ich sukcesy morskie i kolonialne. W trakcie wyprawy statek Roberta ulega katastrofie, a on sam jako jedyny ocalały trafia na opuszczony okręt zacumowany w pobliżu tajemniczej wyspy. Wyspa ta znajduje się w niezwykłym miejscu – w pobliżu linii zmiany daty, co sprawia....a to już sami się dowiecie. Nie chcę wam zdradzać zbyt wiele żeby nie psuć elementu zaskoczenia. 
Ten prosty z pozoru pomysł na fabułę, w rzeczywistości jest punktem wyjścia do głębokiej opowieści o samotności, czasie i ludzkim rozumie. Czyli autor traktuje o tym, co jest aktualne od wieków i chyba zawsze takim będzie. Roberto, uwięziony na statku, nie potrafi dotrzeć na wyspę, choć widzi ją niemal na wyciągnięcie ręki. Zmuszony do życia wręcz w męce, w izolacji, zaczyna wspominać swoje dawne losy, miłości, lektury i rozmowy z uczonymi. Jego myśli coraz bardziej oddalają się od rzeczywistości, a czytelnik zaczyna się zastanawiać, co jest prawdą, a co jedynie wytworem wyobraźni bohatera. 
Jednym z najważniejszych tematów książki jest czas. Eco pokazuje, że czas nie jest tylko pojęciem fizycznym, ale także psychicznym i kulturowym. Wyspa dnia poprzedniego staje się symbolem czegoś, co jest bliskie, a jednocześnie nieosiągalne – prawdy, szczęścia, spełnienia. 
Książka porusza również temat nauki i wiary. XVII wiek był czasem wielkich odkryć, ale także konfliktów między rozumem a religią. Eco w prosty, choć niezwykle inteligentny sposób pokazuje, jak ówcześni uczeni próbowali zrozumieć świat, nie mając jeszcze dzisiejszych narzędzi i wiedzy. Bardzo ciekawe informacje. 
Styl, jak to u Umberto Eco, bywa wymagający. Autor często wplata długie opisy, filozoficzne rozważania i liczne odniesienia do literatury oraz historii. Nie jest to książka, którą czyta się szybko. Wymaga skupienia i cierpliwości. Jednocześnie Eco potrafi pisać z humorem i ironią. Zdecydowanie warto dać szansę tej książce. 
Wyspa dnia poprzedniego to książka o myśleniu, o granicach ludzkiego poznania i o samotności człowieka wobec świata. Dla czytelników szukających prostych, szybkich historii może okazać się trudna, ale dla tych, którzy lubią literaturę skłaniającą do refleksji, będzie wartościowym i inspirującym doświadczeniem. 
Wyspa dnia poprzedniego to powieść głęboka, symboliczna i ambitna. Umberto Eco pokazuje w niej, że największe odkrycia nie zawsze dotyczą świata zewnętrznego, lecz często odbywają się w ludzkim umyśle. To książka, która zostaje w pamięci na długo i zmusza do zadawania pytań o czas, prawdę i sens poznania. Zdecydowanie polecam, ale nastawcie się na spory wysiłek umysłowy. Warto.

Serce w ogniu. Burzliwe życie Josephine Baker - Elżbieta Sieradzińska

 

Wydawnictwo Marginesy, Moja ocena 5,5/6
Serce w ogniu to książka, która czyta się jak barwną powieść, a jednocześnie jest prawdziwą historią niezwykłej kobiety. Elżbieta Sieradzińska opowiada o życiu Josephine Baker w sposób żywy i pełen emocji. Pisarka pokazuje swoją bohaterkę taką, jaka była: skomplikowaną, niejednoznaczną, odważną i pełną sprzeczności. 
Josephine Baker urodziła się w skrajnej biedzie, w slumsach amerykańskiego St. Louis. Jej dzieciństwo było niezwykle trudne, pełne przemocy, głodu i rasizmu. Autorka dobrze pokazuje, jak te doświadczenia ukształtowały przyszłą artystkę. Nasza bohaterka od najmłodszych lat musiała walczyć o przetrwanie, a scena stała się dla niej drogą ucieczki i szansą na inne życie. 
Największą siłę książki widać w opisie kariery artystycznej. Josephine podbiła Paryż swoją energią, odwagą i zupełnie nowym stylem. Była szokująca, wyzwolona i inna niż wszyscy. Dla jednych była skandalistką, dla innych symbolem wolności. Sieradzińska świetnie oddaje atmosferę tamtych czasów – świat rewii, artystycznej bohemy i zachwytu nad egzotyką. Czytelnik czuje, jak Baker staje się gwiazdą i jak bardzo scena była dla niej miejscem, gdzie mogła być sobą. 
Ale Serce w ogniu to nie tylko opowieść o sławie. Autorka pokazuje też drugą, mniej znaną twarz Josephine Baker – kobiety zaangażowanej i odważnej. W czasie II wojny światowej artystka działała w ruchu oporu, była agentką i ryzykowała życie, by walczyć z nazizmem. Te fragmenty książki są szczególnie poruszające. Nasza bohaterka nie jest tylko gwiazdą estrady, ale także prawdziwą bohaterką.
Ważnym wątkiem biografii jest także walka z rasizmem. Josephine Baker, mimo światowej sławy, wielokrotnie spotykała się z uprzedzeniami. Sieradzińska pokazuje, jak bardzo bolały ją nierówności i jak mocno pragnęła świata bez podziałów. Symbolicznym wyrazem tych marzeń była jej „tęczowa rodzina” – dwanaścioro adoptowanych dzieci z różnych krajów i kultur. Ten fragment książki jest pełen wzruszeń, ale i goryczy, bo pokazuje, jak idealizm Baker zderzał się z rzeczywistością. Nie ukrywam, w trakcie lektury uroniłam kilka łez. Bardzo poruszające kwestie i wyjątkowo opisane. 
Autorka nie tworzy laurki, pomnika swojej bohaterki. Pisze także o słabościach Josephine: jej rozrzutności, trudnych relacjach, o wielu problemach i reakcjach na nie. Dzięki temu bohaterka staje się bardzo ludzka. To kobieta, która kochała zbyt mocno, ufała zbyt łatwo i często płaciła za to wysoką cenę. 
Serce w ogniu to książka o kobiecie, która żyła intensywnie, jakby w kilku życiach naraz. Elżbieta Sieradzińska potrafi zainteresować czytelnika i sprawić, że historia sprzed lat brzmi zaskakująco aktualnie. To opowieść o odwadze, wolności, empatii i wierze w to, że różnorodność jest siłą, a nie zagrożeniem. 
To lektura warta polecenia każdemu, kto lubi biografie, ale także tym, którzy szukają inspirującej historii o walce o siebie i lepszy świat. Josephine Baker zostaje w pamięci na długo. Polecam.

 

Ludzie Hitlera. Twarze Trzeciej Rzeszy - Richard J. Evans

 

Wydawnictwo Literackie, Moja ocena 6/6
Książka Ludzie Hitlera. Twarze Trzeciej Rzeszy to jedna z tych publikacji historycznych, które nie tylko poszerzają wiedzę, ale także zmuszają do głębokiej refleksji nad mechanizmami władzy, odpowiedzialnością jednostki i granicą między „normalnością” a zbrodnią. Zmuszają także do przemyślenia tego, co dzieje się teraz wokół nas. Evans proponuje czytelnikowi spojrzenie na III Rzeszę poprzez ludzi, którzy ją współtworzyli, a którzy byli zwyczajni, często jak ja czy ty. Badacz ukazuje ich nie jako abstrakcyjnych funkcjonariuszy systemu, lecz jako konkretne osoby z określonym życiorysem, wykształceniem i ambicjami.
Autor koncentruje się na szerokim gronie postaci. Obok najbardziej znanych figur reżimu – takich jak Joseph Goebbels, Heinrich Himmler czy Hermann Göring – badacz opisuje także osoby mniej rozpoznawalne, które jednak odegrały istotną rolę w funkcjonowaniu państwa hitlerowskiego. Dzięki temu książka pokazuje, że nazizm był systemem opartym na współpracy wielu środowisk: polityków, urzędników, nauczycieli, artystów, dziennikarzy, wojskowych i ludzi kultury. Przerażające. Przez wiele lat zastanawiałam sie, jak nazizm mógł zdominowac zycie przeciętnych, z pozoru zwyczajnych Niemców. W tej książce znalazłam częściową odpowiedż. 
Każdy rozdział poświęcony jest innemu bohaterowi lub grupie bohaterów, a ich losy przedstawiane są na tle zmieniającej się sytuacji politycznej i społecznej Niemiec. Wplecenie osoby, postaci w wielką historię jest doskonałym posunięciem. Dopiero ukazanie osoby w całym kontekście historyczno- kulturowo- społecznym daje pełen, przerażający obraz. Evans szczegółowo opisuje drogę, jaką przeszli – od często zupełnie przeciętnego życia, przez stopniowe zaangażowanie w ideologię nazistowską, aż po czynny udział w aparacie represji i propagandy. Wielu z nich nie było od początku fanatycznymi zbrodniarzami, lecz ludźmi, którzy krok po kroku dostosowywali się do realiów systemu, widząc w nim szansę na karierę, prestiż lub osobiste korzyści. Straszne i jakże znajome.
Dużą zaletą książki jest ciekawe połączenie biografii z szeroką analizą psychologiczną i społeczną. Evans nie ogranicza się do opisu faktów, lecz stara się zrozumieć motywacje swoich bohaterów ukazując je w kontekście historyczno-społecznym. Pokazuje, jak frustracje powojennych Niemiec, poczucie upokorzenia po I wojnie światowej, lęk przed komunizmem czy pragnienie stabilizacji sprzyjały akceptacji coraz bardziej radykalnych poglądów. 
Szczególnie interesujące są fragmenty poświęcone postaciom takim jak Julius Streicher, dawny nauczyciel, który stał się jednym z najbardziej agresywnych propagatorów antysemityzmu, czy Leni Riefenstahl – utalentowana artystka, której filmy odegrały ogromną rolę w budowaniu wizualnego mitu Hitlera i potęgi III Rzeszy. Evans pokazuje, że nazistowska ideologia przenikała nie tylko politykę, ale także kulturę i edukację, co czyniło ją jeszcze bardziej niebezpieczną i skuteczną.
Książka oparta jest na bardzo solidnej bazie źródłowej. Autor korzysta z pamiętników, listów, oficjalnych dokumentów partyjnych i państwowych, akt sądowych, materiałów propagandowych oraz relacji powojennych. Dzięki temu narracja jest wiarygodna i dobrze udokumentowana, a czytelnik ma poczucie obcowania z historią opartą na faktach, a nie uproszczonych ocenach. 
Badacz umiejętnie zestawia różne źródła, pokazując sprzeczności między publicznym wizerunkiem bohaterów a ich prywatnymi wypowiedziami czy działaniami. To sprawia, że portrety postaci są wielowymiarowe i dalekie od schematów. Jednocześnie Evans zachowuje dużą ostrożność interpretacyjną – nie usprawiedliwia, ale też nie popada w sensacyjność.
Mimo naukowego charakteru, książka napisana jest prostym i klarownym językiem. Evans potrafi tłumaczyć skomplikowane procesy historyczne w sposób zrozumiały dla czytelnika niebędącego specjalistą. Ludzie Hitlera to książka ze wszech miar wstrząsająca i będąca książką- przestrogą. Autor pokazuje, że historia III Rzeszy nie jest jedynie opowieścią o jednym dyktatorze, lecz o całej sieci ludzi, którzy umożliwili mu sprawowanie władzy. Evans przekonująco obala mit, że sprawcy nazistowskich zbrodni byli „inni” czy „nieludzcy”. Przeciwnie – byli częścią zwyczajnego społeczeństwa, co czyni tę historię jeszcze bardziej niepokojącą. Jest to przestroga dla nas samych. Nigdy nie możemy o tym zapomnieć. Polecam.

 Zapraszam na moje konto na Instagramie (klik)

Złoty Szlak - William Dalrymple

 

Wydawnictwo Noir sur Blanc, Moja ocena 6/6
Złoty Szlak Williama Dalrymple’a to książka olśniewająca intelektualnie, narracyjnie i poznawczo. To jedna z tych lektur, które nie tylko poszerzają horyzonty, ale wręcz zmieniają sposób myślenia o historii świata. Dalrymple z ogromną pasją odsłania przed czytelnikiem niedocenianą rolę Indii jako jednego z najważniejszych centrów cywilizacyjnych starożytnej i wczesnośredniowiecznej Eurazji. 
Autor proponuje śmiałą, ale doskonale udokumentowaną tezę: przez ponad półtora tysiąca lat to Indie były jednym z głównych napędów kulturowych świata, promieniując ideami, wiedzą i estetyką od Morza Czerwonego aż po Pacyfik. Dalrymple nazywa ten proces Złotym Szlakiem. Była to wg. niego sieć powiązań intelektualnych, religijnych i artystycznych, która była równie ważna jak znany nam Jedwabny Szlak. Autor twierdzi, że była nawet ważniejsza, bo dotyczyła nie towarów, lecz idei. A idee to postep, rozwój, cyilizacja, życie.
Książka prowadzi czytelnika przez niezwykle szeroką panoramę dziejów. Badacz pokazuje, jak indyjska myśl religijna, filozoficzna i naukowa przenikała do Azji Południowo-Wschodniej, Chin, Azji Centralnej, Bliskiego Wschodu, a nawet Europy. Buddyzm w Chinach, hinduistyczne królestwa Azji Południowo-Wschodniej, monumentalny Angkor Wat, sanskryckie inskrypcje odnajdywane tysiące kilometrów od subkontynentu – wszystko to składa się na obraz Indii jako serca starożytnej globalizacji. Jezeli mam być szczera, to nigdy nie pomyślałam o Indiach w ten sposób. Książka, tezy w niej opublikowane, ich uzasadnienie robią niesamowite wrażenie. 
Szczególnie jest to widoczne jeżeli chodzi o fragmenty poświęcone transferowi wiedzy: matematyce, astronomii i technologii. Dalrymple przypomina, że dziesiętny system zapisu liczb – dziś powszechnie nazywany „arabskim” – ma swoje korzenie właśnie w Indiach. Podobnie było z zaawansowaną astronomią, medycyną czy koncepcjami filozoficznymi, które przez wieki inspirowały inne cywilizacje. Mozna długo tak wymieniać. 
Autor prowadzi narrację nie jak suchy historyk, lecz jak mistrz opowieści. Każdy rozdział to podróż, w której ruiny świątyń, starożytne rękopisy, relacje podróżników i odkrycia archeologiczne ożywają na kartach książki. Czytelnik ma wrażenie, że sam przemierza Azję w ślad za wędrującymi ideami. Fascynujaca lektura i jeszcze bardziej wyjątkowa podróż. To wyprawa, o której większości osób nigdy się nie śniło. 
Jednym z największych atutów Złotego Szlaku jest imponująca baza źródłowa. Jestem z wykształcenia archeologiem i baza źródłowa mnie zachwyciła. Badacz sięga do tekstów sanskryckich, palijskich, chińskich i arabskich, korzysta z najnowszych badań archeologicznych, analiz epigraficznych, kronik podróżników, relacji mnichów i kupców oraz współczesnych opracowań naukowych. Jego erudycja i opowieść nie nudzą, wręcz przeciwnie, budzą prawdziwy zachwyt. 
Pisarz potrafi łączyć twarde dane historyczne z barwną narracją. Z niezwykłą lekkością tłumaczy skomplikowane procesy kulturowe, pokazując, jak idee przekraczały granice języków, religii i imperiów. Co ważne, Dalrymple nie popada w uproszczenia, nie idealizuje. Pisarz przedstawia historię jako dynamiczną wymianę wpływów, a nie jednostronną dominację czy ucisk.
Styl Dalrymple’a to prawdziwa literacka uczta. Język jest bogaty, obrazowy, a jednocześnie niezwykle klarowny. Autor pisze z widoczną fascynacją tematem, a ta pasja udziela się czytelnikowi. Każda strona emanuje zachwytem nad potęgą ludzkiej myśli, nad zdolnością kultur do dialogu i wzajemnego inspirowania się. 
To książka, która daje ogromną satysfakcję intelektualną, ale także poczucie odkrywania czegoś fundamentalnego – historii, która przez wieki była spychana na margines zachodniej narracji dziejów świata.
Złoty Szlak to dzieło niezwykle ważne i potrzebne. Dalrymple skutecznie podważa eurocentryczne spojrzenie na historię i przywraca Indiom należne im miejsce jako jednemu z głównych centrów cywilizacyjnych świata. Pokazuje, że współczesna globalizacja ma bardzo głębokie korzenie, a świat od zawsze był siecią powiązań kulturowych i intelektualnych. 
To książka, która zachwyca rozmachem, rzetelnością i pięknem narracji. Zdecydowanie obowiązkowa lektura dla wszystkich miłośników historii, kultury i wielkich opowieści o przeszłości. Złoty Szlak to nie tylko książka historyczna – to prawdziwa podróż przez dzieje ludzkiej cywilizacji, która zostaje w pamięci na długo po przeczytaniu ostatniej strony. Jestem zachwycona ta książką. Polecam. 

Zapraszam na moje konto na Instagramie (klik)  

Szczodry. Cykl: Bolesław II (tom 2) - Elżbieta Cherezińska

 

Zysk i S-ka, Moja ocena 6/6
Elżbieta Cherezińska w Szczodrym dokonuje rzeczy rzadkiej i niezwykle śmiałej, szczególnie jeżeli chodzi o polską historię. Autorka nie tylko opowiada historię jednego z najpotężniejszych Piastów, ale oddaje mu głos, godność i należne miejsce w pamięci. Poza tym pisarka zdziera z bohatera to czym do tej pory go okrywano. O co dokładnie chodzi? Sami się przekonacie z lektury tej niezwykłej książki.
Szczodry to powieść historyczna w pełnym znaczeniu tego słowa. Jest ona wspaniała, epicka, wielowarstwowa, nasycona polityką, emocją, życiem i tragiczną ironią losu. Jednocześnie jest to książka, która czyta się z narastającym zachwytem nad rozmachem wizji autorki. 
Drugi tom dylogii, po Śmiałym, nie powtarza tonu ani układu części pierwszej. O ile Śmiały był opowieścią o drodze ku władzy, formowaniu się charakteru i ambicji młodego księcia, o tyle Szczodry jest już historią ceny sukcesu. Taki podział jest w pełni zasadny. Cherezińska doskonale wyczuła, gdzie nalezy postawić granice pomiędzy tomami. Szczodry to książka mroczniejsza, bardziej dojrzała i boleśnie ukazująca to, że im wyżej sięga władca, tym głębszy cień za nim podąża. 
Cherezińska pokazuje Bolesława jako politycznego geniusza – „twórcę kniaziów”, gracza europejskiego formatu, który z niezwykłą przenikliwością porusza się między Cesarstwem a papiestwem, między Rusią, Czechami i Węgrami. Wojna, która nadciąga na Polskę, zostaje mistrzowsko przekierowan. Władca jest bezwzględny, inteligentny, odważny. Autorka z ogromnym wyczuciem pokazuje średniowieczną politykę nie jako zbiór dat i bitew, lecz jako sieć napięć, ambicji, zdrad i chwilowych sojuszy. 
Jednak prawdziwa siła Szczodrego leży gdzie indziej. To powieść, w której – jak pisze sama autorka – król jest osnową, lecz to kobiety tkają całość. Gertruda, Świętosława, Dobroniega i ta jedna, najbliższa sercu, nie są jedynie tłem dla męskiej historii. Są nośnikami pamięci, dyplomatkami, strażniczkami rodowych więzów, kochankami, przyjaciółkami. Cherezińska pisze o kobietach Piastów z ogromnym szacunkiem i czułością, nadając im sprawczość i siłę, o które byśmy ich nie podejrzewali. 
Centralnym, najbardziej poruszającym wątkiem powieści jest jednak konflikt, który historia uprościła i zafałszowała. Spór Bolesława z biskupem Stanisławem nie jest tu tanią opozycją „króla-tyrana” i „świętego męczennika”. Autorka omawia narosłe przez wieki mity i pokazuje dramat władzy, która musi wybierać między państwem a sumieniem, między ładem a chaosem. Szczodry jawi się jako twórca i największy dobrodziej Kościoła w Polsce. Takie króla nie znaliśmy. Ta powieść ukazuje nam innego, nieznanego dotąd Bolesława Szczodrego. Zdecydowanie warto go poznać. 
Język Cherezińskiej pozostaje jednym z jej największych atutów: gęsty, sugestywny, a jednocześnie zdyscyplinowany. Dialogi są wspaniałe, opisy ciekawie i sugestywnie budują atmosferę epoki. Każda strona ma w sobie poczucie nieuchronności – wiemy, dokąd ta historia zmierza, a mimo to czytamy dalej, z nadzieją, że los jednak się odmieni. 
Szczodry to nie tylko znakomita kontynuacja Śmiałego, ale powieść pełniejsza, boleśniejsza i odważniejsza. To literacki hołd dla króla, którego pamięć uproszczono m.in za sprawą Kościoła. To także pokazanie, że historia nigdy nie jest czarno-biała. Książka zachwyca rozmachem, porusza emocjonalnie i zostaje w czytelniku na długo.

Nie dopytuj się. Historie z Bieszczadów. O kobietach, lesie i wężu w dolinie Sanu - Anna Kamińska

 

Wydawnictwo Literackie, Moja ocena 5,5/6
Są książki, które się czyta. I są takie, które się przeżywa – jak długą wędrówkę po górach, gdy mgła nagle się podnosi, a las zaczyna szeptać własne historie. Nie dopytuj się należy zdecydowanie do tej drugiej kategorii. To książka, która pachnie żywicą, wilgotną ziemią i dymem z pieca, a jednocześnie pulsuje kobiecą siłą, czułością i tajemnicą.
Kamińska pisze o Bieszczadach tak, jakby były żywą istotą – niepokorną, dziką, piękną i nieprzewidywalną. To nie są pocztówkowe góry dla turystów spragnionych widoków. To Bieszczady, które się wybiera, albo które wybierają nas. Surowe, czasem brutalne, czasem niemal baśniowe. Takie, w których codzienność bywa ciężka, ale jednocześnie prawdziwa i intensywna. To opowieść o wyborze życia na uboczu, o ucieczce – czasem przed światem, czasem przed sobą – i o tym, jak miejsce potrafi kształtować człowieka. Bieszczady nie są tu celem podróży, lecz przestrzenią, w której splatają się losy, pamięć i milczenie.
Autorka pokazuje miejsce pełne sprzeczności: ciszę, która koi, i ciszę, która boli. Dzikość, która daje wolność, ale też wystawia na próbę. Piękno, które potrafi zachwycić, i mrok, o którym często się nie mówi.
Centralnym punktem książki są historie kobiet, które w Bieszczadach nie tylko mieszkały, ale zapuściły korzenie, często wbrew oczekiwaniom, normom i własnym lękom. Tak naprawdę to pierwsza książka o kobietach w Bieszczadach – i od razu książka niezwykła. Kamińska snuje opowieści o Zofii Komedowej, Marii Kownackiej, Joannie Hasiorowej i innych kobietach, które na różne sposoby wpisały się w bieszczadzki krajobraz. Nie jako tło dla męskich historii, ale jako pełnoprawne bohaterki.
Zofia Komedowa jawi się tu jako postać subtelna, a jednocześnie silna, zanurzona w naturze i własnych wyborach. Maria Kownacka odnajduje w Bieszczadach przestrzeń dla siebie, wolną od narzuconych ról. A Joanna Hasiorowa – żona Władysława Hasiora – wreszcie wychodzi z cienia, odzyskując głos i własną opowieść. To szczególnie poruszające, bo jej historia dotąd pozostawała niemal zupełnie nieopowiedziana. Kamińska przywraca ją pamięci, pokazując jako osobę z własnym głosem, wrażliwością i wewnętrznym światem, a nie jedynie „żonę Hasiora”. Jej historia jest opowieścią o byciu obok wielkiej osobowości i o próbie zachowania siebie w cieniu czyjegoś talentu.
W tle pobrzmiewa także echo Simony Kossak – postaci dobrze znanej czytelnikom Kamińskiej – jakby naturalny most między „Białowieżą szeptem” a górskim echem Bieszczadów.
Tytułowe „Nie dopytuj się” brzmi jak rada, ostrzeżenie, a czasem jak westchnienie. W tej książce cisza ma ogromną moc. Skrywa pamięć o wysiedleniach, wojnie, napięciach kulturowych i osobistych dramatach. Autorka dotyka tematów wysiedleń, wojny, zerwanych ciągłości, napięć kulturowych. Robi to jednak subtelnie – bez patosu, bez publicystyki. Kamińska nie rozlicza i nie osądza – raczej słucha. Las w tej opowieści nie jest dekoracją. Jest świadkiem, schronieniem, czasem współbohaterem. To on przyjmuje ludzi, którzy uciekają, szukają nowego początku, wolności albo po prostu ciszy.
Styl Anny Kamińskiej zachwyca lekkością i uważnością. To reportaż, który momentami przypomina poezję. Autorka nie spieszy się, pozwala historiom oddychać, a czytelnikowi – zanurzyć się w rytmie górskiego życia. Każde zdanie wydaje się przemyślane, ale nie ciężkie. To pisanie pełne czułości i szacunku – do ludzi, do miejsca, do pamięci.
Nie dopytuj się to książka, którą po przeczytaniu chce się zamknąć powoli, jak drzwi starej chaty, i jeszcze przez chwilę postać w ciszy. To opowieść o kobietach, ale też o wyborze życia na własnych zasadach. O miejscu, które potrafi zarówno uleczyć, jak i wystawić na próbę.
To zachwycająca, mądra i bardzo potrzebna książka – dla tych, którzy kochają Bieszczady, i dla tych, którzy dopiero mają je odkryć. A także dla wszystkich, którzy wierzą, że czasem najważniejsze historie kryją się właśnie tam, gdzie „lepiej nie dopytywać się” – tylko słuchać.

Zapraszam na moje konto na Instagramie (klik)